Kreda - Dinozaury

W czacie zwanym ,,Kreda" żyły dinozaury.
Albertozaur

Albertosaurus - jaszczur Alberta
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 8m
Masa ciała: 2 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Kanada, USA
Albertozaur należał do rodziny Tyranozaurów i jak wszystkie one był dwunożnym drapieżnikiem z niewielkimi dwupalczasnymi dłońmi i ogromną głową. Był znacznie mniejszy i zwinniejszy od Tyranozaura

 Ankylozaur
 
Ankylozaur - Usztywniony jaszczur
Czas: późna kreda
Długość: 9m
Waga: 6 ton
Miejsca znalezisk: Ameryka Północna
Jest to rodzaj dinozaura pancernego, którego głównym uzbrojeniem były osteodermy, składające się w pancerz na jego grzbiecie oraz buława - kostna maczuga na końcu ogona. Zaatakowany Ankylozaur kładł się na ziemi, żeby chronić swój miękki brzuch i zaciekle bronił się, wymachując ogromnym i bardzo silnym ogonem. na końcu ogona Ankylozaura znajdowała się para kulustych narośli, które potęgowały siłę jego uderzenia tak, iż mógł on połamać kości tak wielkiego drapieżnika jak allozaur. Ankylozaur posiadał również niewielkie, lisciokształtne zęby, które ułatwiały mu skubanie liści.
 Bernissartia
 
Bernissartia
Czas: wczesna kreda
Długość: do 1 m
Ciężar: 60 kg
Miejsca znalezisk: Anglia, Belgia
Bernissartia była jednym z najmniejszych krokodylomorfów w dziejach Ziemi. Prawdopodobnie żył w wodzie jak i na lądzie. Jego pożywienie stanowiły ryby. Jego szczęki były wyposażone w dwa rodzaje zębów - na przedzie znajdowały się długie, ostre zęby, przydatne przy chwytaniu ryb, z tyłu miał zęby szersze i bardziej płaskie, być może służyły do kruszenia skorupiaków lub  kości martwych zwierząt. Na grzbiecie znajdowało sie kilka rzędów tarczek.
 Cearadaktyl

Cearadactylus - groźny palec
Rozpiętość skrzydeł: 5.5 m
Masa ciała: 15 kg
Czas: wczesna kreda
Miejsca znalezisk: Brazylia
Cearadaktyl nie był dinozaurem, lecz pterozaurem. Żywił się rybami, na co wskazują długie, ostre zęby. Zwierzę to znane jest tylko z czaszki - reszta to domysły.
 Chirostenot
Chirostenotes pergracilis
Klasyfikacja: Theropoda, Oviraptoridae
Długość ciała: do 2.5 m
Masa ciała: 50-70 kg
Czas: późna Kreda
Znaleziska: Kanada
Lekko zbudowany, ptakopodobny teropod. Cechował się obecnością dzioba, długimi kończynami przednimi z długimi palcami, uzbrojonymi w potężne pazury oraz wysokim zaokrąglonym hełmem podobnie jak u współczesnego kazuara. Chirostenot był prawdopodobnie wszystkożerny.
  Deinonych

Deinonychus - straszny szpon
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 3.8 m.
Masa ciała: 70 kg.
Czas: wczesna kreda
Miejsca znalezisk: USA (Montana, Oklahoma, Utah)
Był to drapieżnik inteligentny, polujący i żyjący w stadzie. Podczas polowania korzystał z trzech palców zakończonych długimi pasurami. Najdłuższy szpon dochodził do 13 cm. Długi, sztywny ogon pomagał deinonychowi w szybkim bieganiu.

Dżungaripterus
Dżungaripterus - skrzydło z Basenu Junggar
Czas: wczesna kreda
Rozpiętość skrzydeł: 3-3.5 m
Miejsca znalezisk: Chiny, Korea Płd., Tanzania
Dżungaripterus był przedstawicielem rodziny pterodaktyli. Na szczycie jego czaszki, która mierzyła od 40 do 50 cm znajdował się grzebień, który sięgał do połowy dzioba. Głowa i szyja mierzyły razem niemal 1 m.  Cechą, która najbardziej go wyróżniała były długie, wąskie, zakrzywione ku górze szczęki z zaznaczonym koniuszkiem, co sprawiło, że zwierzę wyglądało jak "latające skrzypce".
 
Ekujdżubuz
Ekujdżubuz - końska grzywa
Klasyfikacja: Hadrosauridae
Czas: wczesna kreda
Długość: 9 metrów
Ciężar: 2-3 tony
Miejsca znalezisk: Chiny (Góry Mazong)
Swoją nazwę zawdzięcza miejscu odkrycia (Mazong oznacza "Końska grzywa"). To prymitywny hadrozauryd o pewnych cechach łączących go jeszcze z przodkami swojej rodziny - iguanodontydami.
Euoplocefal  
Euoplocephalus - dobrze opancerzony łeb
Klasyfikacja: Thyreophora, Ankylosauria
Długość: 6 m
Masa ciała: 2 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA, Kanada
Ten pancerny roślinożerca zamieszkiwał głównie lasy. Na jego wyjątkowo silny pancerze składały się kostne guzy, płyty, liczne rogi i kolce osłaniające głowę, kark i grzbiet. Wrogów odganiał wymachując kostną buławą na końcu ogona, ważącą ok. 50 kg.

Hadrozaur Hadrosaurus - "ciężki jaszczur"
Długość: 8-10 m
Czas: późna kreda (ok. 80 mln lat temu)
Znaleziska: New Yersey, USA
Hadrozaur jest słynnym dinozaurem, przedstawionym w wielu książkach popularnonaukowych, a od jego nazwy pochodzą nazwy kladów (np. rodziny Hadrosauridae). Mimo tego z powodu braku większości czaszki i innych braków w szkielecie, utrudniających dokładne ustalenia jego pozycji systematycznej i pokrewieństwa z innymi hadrozaurami, przez wielu autorów jest uznawany za nomen dubium – rodzaj niepewny.
Iguanodon
Iguanodon - ząb legwana
Klasyfikacja: Euornithopoda, Hadrosauridae
Długość: 10 m
Masa ciała: 5t
Czas: wczesna kreda
Miejsca znalezisk: Europa, USA, Mongolia
Iguanodon był roślinożerny. Początkowo przedstawiano go jako ociężałego stwora z rogiem na nosie. Później okazało się, że był on zwinnym dinozaurem, posiadającym dwa kolce po jednym na każdym kciuku. Iguanodon był jednym z pierwszych odkrytych i nazwanych dinozaurów.
Karnotaur
Carnotaurus - mięsożerny byk
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 7.5 m
Ciężar ciała: 1 t
Czas: kreda
Miejsca znalezisk: Argentyna
Był drapieżnikiem, miał dobry wzrok i szybko biegał. Jego cechą charakterystyczną są rogi szeroko rozstawione nad oczami. Jego ciało pokryte było łuskami i guzami wzdłuż kręgosłupa. Przednie ko.nczyny miał bardzo małe, za to tylne długie i muskularne. Potężny ogon równoważył ciężar ciała.

Kecalkoatl
Quetzalcoatlus
Rozpiętość skrzydeł: 14 m
Masa ciała: 200 kg
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA (Texas)

Kecalkoatl to gad latający nie należący do dinozaurów. Prawdopodobnie był padlinożercą. Był największym latającym stworzeniem jakie kiedykolwiek żyło na ziemi.
Korytozaur
Corythosaurus - jaszczur w korynckim chełmie
Klasyfikacja: Ornithopoda, Hadrosauridae (dinozaury kaczodziobe)
Długość :10 m
Masa ciała: 4 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA, Kanada
Korytozaur był roślinożerny, żywił się igliwiem drzew. Miał charakterystyczny grzebień kostny, którego kształt i wielkość zależała od wieku i płci dinozaura. Wewnątrz grzebienia były kanały połączone z nozdrzami, dzięki którym korytozaur mógł wydawać głośne dźwięki. Zwierzeta te opiekowały się potomstwem, które początkowo przebywało w gnieździe.
Lambeozaur
Lambeosaurus - jaszczur Lambego
Klasyfikacja: Ornithopoda, Hadrosauridae (dinozaury kaczodziobe)
Długość: 15 m
Masa ciala: 8 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Ameryka Płn.
Był stadnym roślinożercą. Jego dziwaczne wyrostki na głowie przybierały różny kształt w zależności od gatunku, wieku i płci. Zapewne służyły mu do komunikacji z innymi osobnikami w grupie. Poruszał się na czterech i dwóch nogach.

Ornitocheir  
Ornitocheir - "Ręka ptaka"
Czas: środkowa kreda
Długość: 3.5 m, rozpiętość skrzydeł: do 12 m.
Ciężar: 70 kg
Miejsca znalezisk: Europa, Ameryka Płd.
Jeden z największych pterozaurów. Charakterystyczną cechą był długi, cienki dziób z kostnym guzem na jego zakończeniu - prawdopodobnie służył mu do rozłupywania skorupiaków a w okresie godowym do wabienia samic.
Owiraptor
Oviraptor - złodziej jaj
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 2 m
Ciężar: 30 kg
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Mongolia
Jego nazwa pochodzi od tego, że pierwszą skamieniałość tego dinozaura – zmiażdżoną czaszkę, znaleziono obok rzekomych jaj protoceratopsa. Z tego powodu uznano, że owiraptor kradł jaja protoceratopsa i został zabity przez matkę broniącą gniazda. Dopiero późniejsze odkrycia szkieletów przedstawicieli rodziny Oviraptoridae wysiadujących gniazda i badania struktury rzekomych jaj protoceratopsa wykazały, że jaja odkrywane wraz ze skamieniałościami owiraptorów należały do nich, a nie do protoceratopsów.
Owiraptor posiadał mocny dziób z jednym zębem umieszczonym w szczęce górnej. Ramiona stosunkowo długie, zakończone ostrymi pazurami. Najprawdopodobniej ciało pokryte piórami. Dieta owiraptora jest sprawą kontrowersyjną. Prawdopodobnie był wszystkożerny.

Pachyrinozaur  
Pachyrinozaur - grubonosy jaszczur
Czas: późna kreda
Długość: 5-7 m
Ciężar: 2-4 ton
Miejsca znalezisk: Ameryka Północna
Pachyrinozaur należał do ceratopsów. Jak wszyscy przedstawiciele tej rodziny posiadał kostną kryzę uzbrojoną w trzy potężne rogi - kształt i wielkości kryzy były cechami indywidualnymi i być może zależnymi od wieku i płci osobnika. Prowadziły one stadny tryb życia oraz opiekowały się potomstwem.

Parazaurolof  
Parasaurolophus - podobny do jaszczurzego grzebienia
Klasyfikacja: Ornithopoda, Hadrosauridae (dinozaury kaczodziobe)
Długość: 10 m
Masa ciała: 5 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Kanada, USA, tropy późnokredowych dinozaurów kaczodziobych znaleziono też w Polsce (na Roztoczu)
Ten roślinożerca miał wiele przylegających do siebie zębów, co ułatwiało mu rozgryzanie nawet twardego pokarmu. Charakterystyczny dla niego był grzebień sterczący z tyłu głowy nad szyją i karkiem. Jego długość mogła dochodzić do 1 m. Grzebień ten służył mu do wydawania głośnych dźwiękuów i porozumiewania się z innymi parazaurolofami.  Protoceratops
Protoceratops - Pierwsze rogate oblicze
Czas: późna kreda
Długość 1.8 m
Miejsca znalezisk: Mongolia
Protoceratops był rozmiarów współczesnej świni i żył około 80 mln lat temu na terenie dzisiejszej Pustynie Gobi. Miał raczej niskie wybrzuszenia na głowie i stosunkowo małą falbaniastą szyję lub kołnierz, w porównaniu do dużych, złożonych falban późniejszych Ceratopsów. Był pierwszym dinozaurem, którego szczątki jaj zostały znalezione i rozpoznane nie tylko jako jaja, ale również gniazda, gdzie się wykluwały młode.

Saltazaur
Saltasaurus - jaszczur z Salta
Czas: środkowa i późna kreda
Długość: 12 m
Ciężar: 10 ton
Miejsca znalezisk: Urugwaj, Argentyna
W porównaniu do innych zauropodów był mały. Miał niską i krępą budowę ciała, grubą szyję i dobrze umięśniony ogon.  Jego ciało było pokryte kostnymi tarczami zwanymi osteodermami. Był pierwszym zauropodem u którego stwierdzono obecność takich struktur. Kiedy zostały one po raz pierwszy znalezione z dala od szkieletów saltazaurów uznano je za należące do ankylozaurów.

Spinozaur
Spinosaurus - jaszczur z żaglem
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 15 m.
Ciężar ciała: 5 t.
Czas: kreda
Miejsca znalezisk: Egipt, Niger (Afryka)
Spinozaur był mięsożerny, żywił się mniejszymi zwierzętami lub padliną. Cechą charakterystyczną jest żagiel skórny dochodzący do 1.6 m. wysokości, który mógł służyć do regulacji temperatury.

Stegozaur
Stegosaurus - zadaszony jaszczur
Długość: 9m
Masa ciała: 2 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA

Stegozaur był roślinożerny. Płyty grzbietowe mogły mu służyć do regulacji temperatury oraz do odstraszania drapieżników. Bronił się wymachując ogonem z czterema długimy kolcami.

Styrakozaur
Styracoraurus - kolczasty jaszczur
Klasyfikacja: Ceratopsia
Długość: 5.5m
Masa ciała: 3 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA, Kanada
Styrakozaur był roślinożernym czworonogiem. Powiadał charakterystyczny kołnierz z którego sterczało 6 długich, ostrych kolców a na nosie miał wielki róg. Kołnierz chronił kark i barki przed atakiem drapieżników. Sądzono, że kołnierz był jaskrawo ubarwiony, co mogło odstraszac niektórych rywali.

Szanszanozaur
Jaszczur z Shanshan (Chiny)
Klasyfikacja: theropoda
Długość: 1.8 - 3 m
Ciężar: 50 - 80 kg
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Płn-zach. Chiny
Znany tylko z części czaszki. Blisko spokrewniony z Tyranozaurem.

Tarbozaur
 Tarbosaurus - przerażający jaszczur
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 10-12m
Ciężar: ok. 5 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Mongolia, Chiny (pustynia Gobi)
Pierwsze szczątki jakie odnaleziono zakwalifikowano do rodzaju Tyrannosaurus Bataar. Różnice między tymi gadami są niewielkie i pełne wątpliwości.

Terizinozaur Therisinosaurus
Tropy odkryto również w Polsce, na Roztoczu
Jego przednie kończyny są bardzo długie, zakończone pazurami mającymi kształt metrowej kosy. Tak zbudowane łapy mogły służyć do naginania wysokich roślin, czy rozgrzebywania kopców termitów. Mogły też stanowić oręż w walce z drapieżnikami. Zredukowane uzębienie, odgięta ku tyłowi miednica (co sugeruje rozbudowane trzewia) a także koprolity (skamieniałe odchody) i gastrolity (połykane kamienie służące do rozcierania pokarmu w żołądku) wskazują, że terizinozaury przystosowały się do nietypowej dla teropodów diety roślinnej lub wszystkożerności.

Triceratops
Triceratops - trójrogie oblicze
Klasyfikacja: Marginocephalia, Ceratopsia
Długość: 9 m
Masa ciała: 6 t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA, Kanada
Triceratops był roślinożerny. Twarde łodygi rozdrabniał za pomocą ciasno ułożonych licznych zębów tworzących mocne płyty. Jego cechą charakterystyczną są trzy rogi i kostny kołnierz, którego szerokość dochodziła do 2m. Triceratops miał jedną z największych czaszek wśród zwierzat lądowych.
Troodon  
Troodon - raniący ząb
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 2m
Masa ciała: 30 kg
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: USA, Kanada
Zwinny drapieżnik żyjący i polujący w stadach. Stosunkowo duży mózg wskasuje na jego inteligencję zaś budowa oczu, ze mógł dobrze widzieć w nocy. Żywił się małymi gadami i ssakami. Podobnie jak większość deinonychozarów miał duży, sierpowaty pazur u nogi. Budował gniazda z piasku i był troskliwym rodzicem.
Tyranozaur  
Tyrannosaurus Rex - jaszczur tyran
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 13 m
Masa ciała: 6t
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Kanada, USA, Azja
Tyranozaur był największym lądowym drapieżcą. Polował ale też nie gardził padliną. Miał bardzo silne szczęki. Jednorazowo mógł zjeść 200 kg mięsa, ale najprawdopodobniej taki posiłek wystarczał mu na kilka dni.

Utahraptor Utahraptor - rabuś z Utah

Długość: około 6,5 metra
Wysokość: ok. 2 metrów
Waga: około 700 kg
Czas: wczesna kreda około 125 milionów lat temu
Miejsce znalezisk: stan Utah w Stanach Zjednoczonych
Utahraptor może być zaliczony do najbardziej niebezpiecznych dinozaurów i prawdopodobnie był jednym z największych dromeozaurów. Co ciekawe tak duży gatunej jak Utahraptor życł we wczesnej kredzie, a więc wcześniej aniżeli jego mniejsi krewniacy. Najczęściej formy duze pojawiają się w ewolucji później, a rewersja tego procesu jest rzadka. Niektóre elementy szkieletowe sugerują, że Utahraptor astrommaysi był aż dwa razy większy od deinonycha.

Welociraptor
 Velociraptor - szybki rabuś
Klasyfikacja: Theropoda
Długość: 1.7 m
Ciężar: 20-30 kg
Czas: późna kreda
Miejsca znalezisk: Chiny, Mongolia
Był stadnym drapieżnikiem, polował na małe zwierzęta. Jak inne dromeozaury miał usztywniony ogon, który prawdopodobnie był istotny dla utrzymywania równowagi. Welociraptory zostały rozsławione przez książkę Michaela Crichtona "Park Jurajski" i film Stevena Spielberga pod tym samym tytułem. W rzeczywistości były one o połowę mniejsze, niż gady przedstawione w filmie i nie aż tak inteligentne (w książce stwierdza się, że miały być  równie inteligentne jak szympansy )

Wuerhozaur
Wuerhozaur - Gad z Wuerho
Czas: wczesna kreda
Długość 8 metrów
Ciężar: 2 tony
Miejsca znalezisk: Chiny, Mongolia
Tylne płyty Wuerhozaura były prawdopodobnie niższe i mniej uzwypuklone lub nie tak pięcioboczne jak u Stegozaura. Prawdopodobnie jego ciało też było krótsze. Duży kontrast między przednimi i tylnymi nogami był podobny, w związku z czym biodra były dwa razy wyższe niż ramiona. To pozwalało, by głowa mogła z łatwością dotykać ziemi. Odbywało się to bardzo małym wysiłkiem w porównaniu do innych dinozaurów, które musiały używać przy tym siły swoich mięśni i równowagi, aby móc pożywić się nisko rosnącą roślinnością.

 I jeszcze więcej dinozaurów.
 Unbridle